Ozon nedir ?

OZON NEDİR ?

Ozon, 3 oksijen atomundan oluşan molekülleriyle renksiz bir gazdır ve atmosferin üst katmanlarında yer alır.

Doğal yollardan ozon, Atmosferin üst katmanlarında UV ışınlarının, alt katmanlarında ise yıldırım çakması sonucu oluşan elektrik akımının oksijeni parçalaması ile oluşan doğal bir gazdır.

Teknolojik yollardan ise ozon, Elektrik enerjisi yardımıyla havada bulunan oksijenin parçalanması yoluyla molekül yapısının değiştirilerek Ozon gazına çevrilmesi işlemidir.

DOĞADA OZON NASIL OLUŞUR ?

Aslında bu tip bir soru sorulurken Neredeki ozonun oluşumunu öğrenmek istediğimiz de bu soru içerisinde yer almalıdır. 

Doğadaki ozon oluşumu incelendiğinde, Atmosferin üst tabakası olan Stratosferde ve bize daha yakın tabakası olan Troposferde ozon oluşumu gözlemlenir. Fakat her iki tabakadaki Ozonu oluşturan faktörler birbirinden oldukça farklıdır. 

Stratosferdeki Ozon Oluşumu, Güneşten gelen mor ötesi ışınların atmosferdeki oksijeni parçalayarak ozon moleküllerine çevirmesi sonucu oluşur. Bilindiği üzere Morötesi ışınlar Ultraviyole Radyasyon içermekte olup yer yüzündeki canlı yaşam için büyük bir tehlike oluşturmaktadır. Dünya'daki Ozon oluşumunun %90'ı Stratosfer Tabakasında bulunmaktadır.

İşte tam da bu aşamada UV Işınlar Oksijen moleküllerini parçalayarak Tek kalan Oksijen atomunun başka bir oksijen molekülü ile birleşmesine neden olur ve doğal yollardan Stratosferde Ozon oluşumu başlar. Artık Oksijen form değiştirerek çok daha Reaktif bir molekül olan Ozon haline dönüşmüştür. 

Stratosfer Tabakasında oluşumu tamamlanan Ozonun Reaktivite özelliği sayesinde Ozon Molekülleri UV Işınları emer. Ozon, yaklaşık 2 ay boyunca Stratosferde neredeyse Dünyaya ulaşan UV Işınlarının tamamını emmeye devam eder. 2 ay boyunca süren bu emilim belirli bir seviyeye ulaştığında ise Ozon molekülleri parçalanarak tekrar Oksijene dönüşür.

Stratosferde oluşan bu duruma Ozon Döngüsü denir ve zararlı UV Işınların yeryüzüne ulaşmasını engellediğinden dolayı İYİ OZON şeklinde adlandırılır.

Troposferdeki Ozon oluşumu ise, UV ışınlarla değil "Corona Discharge" diye adlandırılan yüksek enerji boşalımları ile olur. Oksijen moleküllerine yüksek akım uygulandığında UV ışınlarından etkilendiği gibi Oksijen atomları birbirlerinden ayrılmaktadır. Aradaki tek fark, UV ışını ile ayrışma süreci oldukça yavaş olup, Enerji boşalması ile yaşanan ayrışma çok daha hızlı yaşanır.

Doğada bu ayrışmayı sağlayan şey Yıldırımlardır. Yıldırım 200.000 Ampere kadar çıkan elektrik akımı ve 100 milyon voltluk bir potansiyel farkıyla yere doğru hızla akar. Yıldırım düşerken havada karşılaştığı Oksijen moleküllerine çarparak atomların kopmalarına (ayrışmalarına) neden olur. Fakat, Oksijen atomu minimum enerji seviyesini yakalamak için diğer bir Oksijen atomu ile birleşerek O2 molekülünü oluşturur. Tek kalan Oksijen atomları bazen bir ikili Oksijen çiftine yapışır ve O3 Ozon molekülünü oluşturur ve böylece Troposferdeki Ozon oluşumu tamamlanmış olur.

Ozon, havadan ağır bir gaz olduğundan dolayı sürekli dibe çökme eğilimindedir. Troposferdeki Ozon dibe çökerken reaktivite özelliği sayesinde yer yüzünde insan kaynaklı bulunan atmosfere salınmış azot oksitler ve uçucu organikler (egzoz gazları, fabrika bacalarındaki gazlar vs...) reaksiyona girerek bir tabaka oluşturur ve sis halinde genellikle şehirler üzerinde birikir.

Bu tabakanın insan sağlığı için zararsız olarak kabul edilen 0,05Ppm ila 0,1Ppm Ozon seviyelerini aşması halinde, Ozonun Oksidasyon Özelliği yeryüzündeki canlıların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek seviyelere kadar yükselebilmektedir. Literatürde bu tip ozon oluşumları ise KÖTÜ OZON olarak adlandırılmaktadır.

ozon.png
Good-Bad-Ozone.png
Ozone_cycle.svg_.png
unnamed (1).gif
Corona discharge.png
şimşek.gif
good-and-bad-ozone.png